Groszek pachnący – zapach, skrzydełka, wąsy czepne i historia hodowli

Miejsce groszku pachnącego jest w wazonie, nie w garnku

Dobrze znany groszek pachnący to Lathyrus odoratus, roślina jednoroczna z rodziny bobowatych (Fabaceae). NCSU opisuje bardzo wonne kwiaty, listki ułożone parami i oskrzydlone łodygi zakończone wąsami czepnymi. Podaje też, że roślina jest trująca, i odróżnia ją od jadalnego grochu.^L1

O tym rozróżnieniu warto pamiętać, zanim ulegniesz obietnicy, jaką zdaje się nieść angielska nazwa. Słowo „sweet” odnosi się tu do znajomego wonnego kwiatu. Strąki ani nasiona nie stają się przez to ogrodową przekąską. Przyjemny zapach kwiatu to osobna sprawa od tego, czy można go jeść lub wykorzystać do sporządzenia preparatu.

Według tego samego opisu botanicznego nazwa gatunkowa odoratus oznacza „pachnący”.^L1 To wyjątkowo trafne łacińskie przedstawienie rośliny, bo od razu zwraca uwagę na jej zapach. Gdy już wiadomo, że groszek pachnący nie jest do jedzenia, sam kwiat daje wiele powodów do zachwytu.

Pofałdowany kwiat i jego własne słownictwo

W opisie gatunku RHS podaje, że górny płatek, czyli żagielek, ma barwę czerwonego wina, a skrzydełka i łódeczka są purpurowe. Zwraca przy tym uwagę na liczne odmiany uprawne. Typowy kwiat ma około trzech i pół centymetra średnicy, a roślina może wspiąć się na wysokość około dwóch metrów za pomocą wąsów czepnych.^L2

Budowę kwiatu widać także bez zapamiętywania nazw płatków. Żagielek tworzy szeroki front, skrzydełka leżą po obu stronach, a złożone dolne płatki tworzą łódeczkę. Kwiat ma wyraźny kierunek i głębię, których brakuje płaskiemu kręgowi płatków.

Odmiany uprawne przynoszą znacznie szerszą paletę barw i różnią się stopniem pofalowania płatków, wielkością i formą. Spójrz na jeden kwiat z boku, a potem na wprost. Fałdy mogą nadawać mu wrażenie niemal zupełnej lekkości, a z bliska widać, jak precyzyjnie poszczególne części do siebie pasują. To wrażenie ruchu dobrze współgra z wizją zwiewnych kwiatowych perfum.

Wąsy czepne nadają kwiatom rytm

Wąsy czepne pełnią konkretną funkcję. Pomagają pnącej się roślinie przytrzymać się podpory. Dzięki niej łodygi i kwiaty mogą rozrastać się w przestrzeni, tworząc zupełnie inne wrażenie niż niska kępa kwiatów.^L1L2

Przyjrzyj się, jak wspina się żywa roślina. Łodygi kreślą linie, wąsy się wiją, a kwiaty przerywają ten wzór plamami koloru. Mały bukiet w wazonie zachowuje część tej nieregularności i w tym tkwi część jego uroku. Groszek pachnący może wyglądać doskonale także bez idealnie okrągłej kopuły, jaką układają floryści.

Skala rośliny również sprzyja oglądaniu jej z bliska. Gdy groszek wspina się po podporze na wysokość około dwóch metrów, kwiaty mogą znaleźć się niemal na wysokości oczu, a każdy z nich pozostaje na tyle mały, że warto przyjrzeć mu się uważnie. To inny rodzaj obfitości niż drzewo obsypane kwieciem. Bardziej kameralny, bo wzrokiem łatwo prześledzić każdą łodygę.

Skąd się wzięły falbaniaste płatki

National Sweet Pea Society podaje, że wprowadzenie odmiany 'Countess Spencer' w 1901 roku zapoczątkowało dobrze znaną formę Spencer, wysoką, o dużych kwiatach i pofalowanych płatkach. Towarzystwo wyjaśnia, że późniejsze odmiany o takiej budowie kwiatów nazywa się odmianami typu Spencer.^L3

Innym ważnym określeniem jest Grandiflora. Towarzystwo wiąże je historycznie z pracą hodowlaną Henry’ego Eckforda i podaje, że dziś odnosi się ono do kwiatów o prostszych płatkach i zamkniętej lub ściśniętej łódeczce.^L3 To ogrodnicze rozróżnienia dotyczące budowy kwiatów, odrębne od kwestii składników perfum. Pomagają jednak zrozumieć, dlaczego bukiety groszku pachnącego mogą tak różnie wyglądać.

Ma to przyjemną, praktyczną stronę. Wybierając kwiat, nie zawsze szukasz najbardziej okazałego. Różne cele hodowli mogą prowadzić do różnych proporcji między formą a zapachem. Kwiat o prostszej budowie może okazać się dokładnie tym, czego szukasz, jeśli przy stoisku zatrzymuje Cię jego woń.

Gdy najważniejszy jest zapach

Próba RHS z lat 2022–2023 dotyczyła groszków pachnących z grupy Grandiflora. Według jej opisu mają one mniejsze kwiaty o prostszej budowie, za to silniej pachnące niż kwiaty z bardziej efektownej grupy Spencer.^L4 To wskazówka dotycząca omawianych grup, która pozostawia miejsce na różnice między odmianami. Poszczególne odmiany typu Spencer mogą różnić się intensywnością zapachu, a odmiany z grupy Grandiflora mogą pachnieć rozmaicie.

Poradnik uprawy RHS dodaje, że większość jednorocznych Lathyrus odoratus pachnie intensywnie, a wieloletnie gatunki Lathyrus są zazwyczaj bezwonne, choć zdarzają się wyjątki.^L5 Wieloletni groszek, który odrasta co roku, może więc dać inne wrażenie niż jednoroczny groszek pachnący, który pamiętasz z wazonu.

Jeśli najbardziej zależy Ci na zapachu, zapytaj o gatunek i odmianę, a jeśli to możliwe, powąchaj kwiaty. Łatwo powiedzieć, jaki kolor Ci się podoba, ale to tylko jedna część wyboru. „Chcę, żeby kwiaty miały te różowe płatki i do tego pachniały” to zupełnie rozsądna prośba.

Zwiewna kwiatowa nuta z miejscem na niuanse

W perfumach groszek pachnący może przywodzić na myśl świeży, delikatny kwiat otoczony lekką miękkością. Jego interpretacja może być zielona i zwiewna, lekko słodka albo bardziej zaokrąglona i pudrowo miękka. To możliwe sposoby opisania kompozycji, które zostawiają miejsce na różne portrety kwiatu.

Sama nazwa nuty zapachowej nie świadczy o obecności naturalnego ekstraktu z groszku pachnącego. Żeby lepiej zrozumieć próbkę, zwróć uwagę na to, co podtrzymuje kwiatowe wrażenie. Czy zielony akcent przywodzi na myśl świeżo zerwaną łodygę? Czy słodycz dodaje mu ciepła? Czy pudrowa miękkość zaciera kontury, czy sprawia, że zapach staje się bardziej otulający?

Warto porównać tę nutę z pełniejszą interpretacją kwiatową, na przykład z lewkonią. Groszek pachnący może wydać się lżejszy lub bardziej przestrzenny, a lewkonia przywodzić na myśl cieplejsze, bardziej korzenne fałdy płatków. Poszczególne kompozycje potrafią zaskakiwać, więc potraktuj to porównanie jako sposób na poznanie własnych upodobań, bez trzymania się sztywnej reguły.

Znajdź słowo, które mówi więcej niż „piękny”

Przy żywej roślinie lub świeżym bukiecie zacznij od jednego szczegółu, który przyciąga Twoją uwagę. Mogą to być pofałdowane płatki, zwijający się wąs czepny albo przestrzeń między dwoma kwiatami. Potem zwróć uwagę na zapach i wybierz słowo oddające jego fakturę. Może Ci w tym pomóc każde z tych określeń: zwiewny, jedwabisty, miękki, świeży lub zaokrąglony.

Dodaj drugie słowo, które doprecyzuje pierwsze. „Zwiewny i zielony” to co innego niż „miękki i słodki”. Własny opis w dwóch słowach lepiej utrwali wrażenie niż cały akapit cudzych zachwytów.

Groszek pachnący łączy tę prostą przyjemność z zaskakująco bogatą historią. Ma jednoroczny cykl wzrostu, wspina się dzięki wąsom czepnym, jego kwiaty mają misternie złożone płatki, a kolejne pokolenia hodowców decydowały, jak pogodzić urodę z zapachem. Można się nim cieszyć po prostu w bukiecie, a potem odkrywać w nim coś nowego za każdym razem, gdy zauważysz kolejny krok tego tańca.

Źródła

L1. Lathyrus odoratus: annual sweet pea. North Carolina State University Extension. Read source.

L2. Lathyrus odoratus: sweet pea species account. Royal Horticultural Society. Read source.

L3. Sweet Peas: history and flower forms. National Sweet Pea Society. Read source.

L4. Lathyrus Grandiflora trial results, 2022–2023. Royal Horticultural Society. Read source.

L5. How to grow lathyrus. Royal Horticultural Society. Read source.