Korzeń lukrecji – drzewna nić we wspomnieniu czarnego cukierka

Słodki korzeń i życie nad ziemią

Botanicznym punktem odniesienia jest tu Glycyrrhiza glabra z rodziny bobowatych, Fabaceae. Francuskie Narodowe Muzeum Historii Naturalnej opisuje ją jako bylinę zielną dorastającą do około 1–1,5 metra, rozrastającą się za pomocą kłączy, czyli podziemnych łodyg, i mającą liście złożone z licznych listków. Roślina wytwarza drobne fioletowe kwiaty i spłaszczone strąki z nasionami.¹

To dość wdzięczne źródło czegoś, co w powszechnej pamięci przybrało postać czarnych zawijasów i zwartych pastylek. Sama nazwa odwołuje się do słodyczy i korzenia. Muzeum wywodzi Glycyrrhiza od greckich słów o tych znaczeniach, a glabra oznacza „pozbawiona włosków”. Wyjaśnia również, że pod znaną nazwą „korzenie lukrecji” wykorzystuje się kłącza.¹ Potoczne nazwy surowców mogą więc obejmować zarówno korzenie, jak i podziemne łodygi, bez precyzowania, z którą częścią masz do czynienia.

Z tej wiedzy płynie coś więcej niż botaniczna ścisłość. W opisie perfum pozwala rozdzielić żywą roślinę, aromatyczny surowiec przygotowany z jej podziemnych części i zapamiętany rodzaj słodyczy. Każdy z tych punktów odniesienia może się przydać, ale każdy budzi inne oczekiwania.

Słodycz to tylko część obrazu

W materiale doradztwa rolniczego Uniwersytetu Florydy opisano przygotowanie ekstraktu z lukrecji przez gotowanie korzenia i zagęszczanie płynu. Odnotowano też, że ekstrakt jest sprzedawany w postaci stałej i w postaci syropu. W kontekście aromatyzowania tytoniu opisano jego smak jako słodki i drzewny.² Ten drzewny szczegół pozwala wyobraźni wyjść poza czarną, cukrową powierzchnię.

Warto nadal rozróżniać smak i zapach. Słodki smak korzenia sam w sobie nie zapowiada obłoku cukrowego aromatu, tak jak słodycz cukru nie mówi, jak pachnie cukier po zbrązowieniu. Język perfum może zapożyczyć fakturę wspomnienia smakowego, choć w powietrzu da się uchwycić tylko część związanych z nim doznań.

Korzeń rozwija się długo, zanim stanie się znanym surowcem. Materiał Uniwersytetu Florydy opisuje jesienny zbiór po dwóch do trzech latach od sadzenia.² Ten termin odnosi się do warunków opisanych w opracowaniu ogrodniczym, a czas dojrzewania może się różnić w innych warunkach. Pozwala wyobrazić sobie, ile czasu potrzebuje surowiec. Uprawa korzenia zajmuje kilka sezonów, choć w wyobraźni gotowa czarna wstążka mogłaby wyłonić się z ziemi w jednej chwili.

Korzeń ma własny aromat

Surową lukrecję badano jako samodzielny surowiec aromatyczny. W badaniu z 2016 roku naukowcy zajmujący się aromatem żywności przeanalizowali Glycyrrhiza glabra i odtworzyli jej aromat na bazie wody z 39 zidentyfikowanych substancji zapachowych. Odtworzony aromat przypominał aromat badanej surowej lukrecji.³

Liczba 39 odnosi się do konkretnej rekonstrukcji, bez założenia, że ktokolwiek powinien umieć nazwać tyle odrębnych nut zapachowych. Dla osoby czytającej opis perfum ciekawsze jest to, że aromat korzenia można badać i odtworzyć, uwzględniając wzajemne oddziaływanie substancji. Sam słodki smak korzenia tego aromatu nie wyjaśnia.

Można więc poświęcić opisowi trochę więcej uwagi. Gdy trafisz na wrażenie lukrecji, zastanów się, czy wydaje się drzewne, ziołowe, zaokrąglone, ciemne, czy może ma jasny kontur. Pierwsze skojarzenie ze sklepem ze słodyczami może rozpaść się na kilka drobniejszych obserwacji. Każda może się przydać, nawet bez chemicznej nazwy.

W sąsiedztwie anyżu i anyżu gwiazdkowego

Opracowanie Uniwersytetu Florydy wymienia anyż, anyż gwiazdkowy, estragon i koper włoski wśród roślin budzących podobne skojarzenia smakowe.² Takie porównania wyjaśniają, dlaczego określenie „lukrecjowy” przydaje się nawet przy zupełnie innym surowcu. Może opisywać podobieństwo bez wskazywania tożsamości botanicznej.

Historyczna wystawa o przyprawach na UCLA szczególnie dobrze pokazuje, jak zwodnicza bywa pamięć smaku. Zwraca uwagę, że znane w Stanach Zjednoczonych słodycze w stylu lukrecjowym mogą być aromatyzowane anyżem, melasą i syropem kukurydzianym zamiast prawdziwą lukrecją.⁴ Informacja z wystawy dotyczy tego konkretnego kontekstu cukierniczego, a skład dzisiejszych słodyczy może się różnić. Podsuwa jednak ciekawą możliwość. Zapach, który bez wahania nazywasz lukrecją, mógł utrwalić się w pamięci za sprawą innego źródła aromatu.

Czytając opis perfum, porównaj kształt wrażeń, bez rozstrzygania na siłę, komu przysługuje dana nazwa. Czy wyczuwasz jasny, wysoki, anyżowy akcent? Czy zapach bardziej przypomina suchy korzeń, czy lśniący cukierek? Czy drzewne tło przyciemnia słodycz? Dzięki tym pytaniom podobne określenia mogą nadal być użyteczne, a każda z roślin zachowuje odrębność.

Gładki akcent pośród nut drzewnych

Konkretny przykład innej drogi podaje współczesny producent perfum. W swoim opisie umieszcza słodką, gładką nutę zapachową lukrecji w drzewnej kompozycji o charakterze ambrowym.⁵ Warto zwrócić uwagę na język kompozycji. Lukrecja może być akcentem lub subtelnym odcieniem, bez zmieniania perfum w zapach torby pełnej cukierków.

„Ciemna słodycz” to użyteczne określenie, o ile dopowiesz, co dla ciebie znaczy „ciemna”. Może słodycz wydaje się mniej jasna niż wanilia, na obrzeżu robi się bardziej ziołowa lub odcina się od suchego drewna. Może jest lśniąca i gęsta jak czarna pastylka. Każde z tych wrażeń jest inne i warto zachować tę różnicę.

Nuta zapachowa lukrecji może być interpretacją uzyskaną za pomocą akordu, a jej obecność w opisie nie świadczy o użyciu ekstraktu z korzenia lukrecji. Preparaty spożywcze i skoncentrowane surowce aromatyczne nie stanowią wskazówki, by dodawać korzeń lub ekstrakt do balsamu. Gdy to rozróżnienie jest jasne, można z przyjemnością przyjrzeć się temu, jak gotowe perfumy równoważą słodycz fakturą.

Wróć do korzenia

Jeśli zwykle nie przepadasz za lukrecjowymi słodyczami, zastanów się, co ci w nich przeszkadza, zanim skreślisz tę nutę w opisie perfum. Czy chodzi o smak, ciągnącą się konsystencję, sól, czy konkretne skojarzenie zapachowe? Perfumy odwołują się tylko do niektórych z tych wspomnień. I odwrotnie, można uwielbiać lukrecjowe cukierki i wcale nie chcieć, by ich zapach dominował w noszonych perfumach.

Gdy w perfumach pojawia się ta nuta zapachowa, poszukaj zarówno jej drzewnej nici, jak i słodkiego konturu. Czy jest wyraźnym akcentem, za którym można podążyć, czy drobnym cieniowaniem w obrębie całości? Czy zyskuje w sąsiedztwie czegoś suchego, czy wolisz słodycz gładszą i prostszą?

Korzeń lukrecji odwdzięcza się za taką uwagę. Za skrótem myślowym w postaci czarnego cukierka kryją się żywa roślina o podziemnych łodygach, aromatyczny korzeń i cały krąg skojarzeń nabytych z czasem. Nazwa przydaje się, gdy możesz określić, które z tych skojarzeń naprawdę odnajdujesz w zapachu i czy akurat to połączenie nadaje słodyczy odrobinę charakteru, która ci odpowiada.

Źródła

1. Liquorice — Glycyrrhiza glabra. Muséum national d’Histoire naturelle, France.

2. Fact sheet: Licorice. University of Florida / IFAS Extension Nassau County.

3. Characterization of the Key Aroma Compounds in Raw Licorice by Means of Molecular Sensory Science (2016), abstract. Wagner, Granvogl and Schieberle, Journal of Agricultural and Food Chemistry; US National Library of Medicine.

4. Licorice — Medicinal Spices Exhibit. UCLA Biomedical Library, History & Special Collections.

5. Olfactory notes, “Rich woods” — fragrance description. Parfums Christian Dior.