Składniki roślinne i fermentowane

Miód

Złota, płynąca wstęga miodu układa się fałdami w kałużę obok częściowo zasklepionego plastra miodu i oddzielnie leżącej prostej, jasnej kostki.
O tej ilustracji
Mel — miód
Miód w innym otoczeniuZnana nam płynąca wstęga miodu to tylko jedna z jego postaci. Pod nazwą Mel na etykiecie ten bogaty w cukry surowiec wnosi swój charakter do tej części pełnej receptury kosmetycznej, która odpowiada za wiązanie wilgoci.

Miód przywołuje znajomy obraz: złocistą wstęgę spływającą z łyżki. Ciekawa jest jednak historia tego, jak powstaje ta wstęga. Pszczoły przekształcają i zagęszczają znacznie bardziej wodnisty surowiec, a powstała mieszanina może później stać się kremowa lub skrystalizowana. Jej rola w kosmetykach wynika z tych właściwości, a nie tylko ze słodyczy.

Nazwa na liście składnikówMel

Około 7 minut8 krótkich rozdziałówZacznij czytać ↓

Krótka odpowiedź

Na etykietach kosmetyków miód występuje pod nazwą Mel. Jest mieszaniną wytwarzaną przez pszczoły, złożoną głównie z cukrów, zwłaszcza glukozy i fruktozy, a także z wody i mniejszych ilości składników towarzyszących. W kosmetykach miód może pełnić funkcję substancji wiążącej wodę i emolientu, uczestnicząc w wiązaniu wilgoci i nadawaniu miękkości. W produktach myjących w kostce występuje jako część kompletnej receptury. Miód, wosk pszczeli i ekstrakt z miodu to pokrewne nazwy, które warto rozróżniać: odnoszą się do różnych surowców, a nie do wymiennych wersji jednego składnika pochodzącego z ula.

Nektar to początek, a nie gotowy miód

Pszczoły zbierają nektar, czyli wytwarzany przez rośliny roztwór cukrów i innych składników. Przekształcają go i zagęszczają do postaci miodu, a następnie przechowują w plastrach. Ciepło ula i ruch powietrza wywoływany wachlowaniem skrzydłami pomagają odparować wodę. To, co początkowo było bardziej wodnistym pokarmem, staje się skoncentrowanym zapasem żywności.

W tym procesie kryje się pomysłowość o bardzo praktycznym wymiarze. Zagęszczanie pozwala rodzinie pszczelej przechowywać pokarm w zwartej postaci na czas, gdy kwiaty są niedostępne. Woskowe zamknięcie wypełnionej komórki oznacza etap przechowywania. Plaster miodu jest więc czymś więcej niż piękną geometrią: stanowi część procesu prowadzącego od zbierania pokarmu do zachowania cennego zapasu.

1

Kwiaty pozostawiają po sobie więcej niż smak

Różne źródła nektaru dają miody o różnych barwach, aromatach i składzie. Miód może być niemal bezbarwny lub ciemnobrązowy, a jego konsystencja — płynna, gęsta albo skrystalizowana. Złocisty miód w słoiku, który zwykle sobie wyobrażamy, jest tylko jednym z przykładów znacznie bardziej zróżnicowanej grupy surowców.

Sama definicja kryje kolejną niespodziankę: nie każdy miód powstaje z nektaru kwiatowego. Miód spadziowy powstaje z wydzielin związanych z roślinami, zbieranych przez pszczoły. Znajome słowo „miód” ma więc szerszą historię pochodzenia niż prosta droga od kwiatu do łyżki. Otoczenie roślinne i działalność pszczół spotykają się w surowcu, który cechuje różnorodność, a nie jedna stała barwa czy jeden aromat.

2

Dlaczego przejrzysty syrop może stać się mętny i twardy

Miód jest silnie stężonym roztworem cukrów. Glukoza może wytrącać się z niego w postaci kryształów, natomiast fruktoza zachowuje się inaczej i sprzyja utrzymaniu płynności mieszaniny. Ich proporcje pomagają wyjaśnić, dlaczego niektóre miody łatwo krystalizują, a inne dłużej pozostają na tyle płynne, by dało się je przelewać.

Krystalizacja jest zatem jedną z naturalnych cech fizycznych miodu i nie musi oznaczać, że ktoś dodał do niego cukier. Znaczenie mają również temperatura, zawartość wody i drobne zarodki, od których zaczyna się wzrost kryształów. Miód w słoiku może zmienić się z przezroczystego syropu w nieprzejrzystą, twardszą masę, nie stając się innym składnikiem. To przystępny przykład tego, jak struktura może zmieniać wygląd i odczucie danego surowca.

3

Kremowy miód zawdzięcza konsystencję strukturze, nie dodatkowi śmietany

Miód kremowany lub zestalony ma drobnokrystaliczną strukturę. Jego gładkość i łatwość rozsmarowywania wynikają z rozmieszczenia kryształów, a nie z dodatku śmietany. To szczególnie ciekawe rozróżnienie w atlasie składników: słowo opisujące konsystencję może odnosić się do struktury fizycznej, a nie do dodatkowego składnika.

Można tu również dostrzec przydatną analogię do kosmetyków w kostce. Dwa surowce mogą zawierać bardzo podobne składniki, a mimo to mieć różne konsystencje ze względu na swoją strukturę fizyczną. W przypadku samego miodu drobna, równomierna struktura po zestaleniu daje zupełnie inne odczucie niż struktura gruboziarnista. Chemia cukrów i układ kryształów spotykają się w czynności tak znajomej jak rozsmarowywanie miodu na grzance.

23

W kosmetyce mówi się o substancji wiążącej wodę

Substancja wiążąca wodę pomaga wiązać i zatrzymywać wilgoć w kosmetyku. To jedna z funkcji przypisywanych miodowi, obok działania nawilżającego i emoliencyjnego. Znajoma lepkość zagęszczonego miodu nie jest celem kosmetycznym; producent wykorzystuje go w mieszaninie opracowanej z myślą o konkretnej konsystencji i przeznaczeniu gotowego produktu.

Daje to temu składnikowi wyraźne miejsce obok surowców takich jak gliceryna. Oba skłaniają do myślenia o wiązaniu i zatrzymywaniu wilgoci w recepturze, a nie wyłącznie o olejach i masłach. Produkt w kostce może zawierać składniki pełniące taką funkcję, choć sam wygląda na zwarty i suchy.

4
Mały pasek z naniesioną nazwą Mel przecina fałdę płynącego miodu, obok większej karty z naniesioną nazwą „Miód” w języku codziennym.
MelHoney
Mel i nazwa znana na co dzieńMel to krótka kosmetyczna nazwa miodu. Znajomość tego krótkiego słowa ułatwia odnalezienie dobrze znanego surowca wśród dłuższych nazw składników.

Sposób, w jaki miód płynie, ma znaczenie dla producenta

Lepkość miodu zmienia się zależnie od jego składu, zwłaszcza zawartości wody, oraz temperatury. Właściwości te wpływają na praktyczne czynności, takie jak pompowanie, filtrowanie, mieszanie i napełnianie opakowań. Elegancka wstęga na łyżce to widoczna strona surowca, który w skali produkcyjnej wymaga uważnego obchodzenia się z nim.

Istnieją również suszone preparaty z miodu, przeznaczone do sytuacji, w których praca z lepką cieczą jest niewygodna. Mogą one zawierać pomocnicze składniki w proszku, dlatego wymagają osobnych informacji o składzie. Warto zauważyć, że znajomy surowiec naturalny może być dostarczany w kilku postaciach. Twórca receptury wybiera preparat, z którym da się wygodnie pracować, zamiast po prostu wlewać do partii produkcyjnej zawartość kuchennego słoika.

5

Ul dostarcza różnych składników

Miód jest przechowywanym surowcem bogatym w cukry; wosk pszczeli tworzy plaster i jego zamknięcia. Są ze sobą na tyle blisko związane, że mogą znaleźć się na jednym zdjęciu, ale pełnią różne funkcje w kosmetykach. Miód wiąże się z zatrzymywaniem wilgoci, natomiast wosk skłania do pytań o strukturę i kształt balsamu.

To rozróżnienie przydaje się przy porównywaniu szamponu z miodem i balsamu do ust z woskiem pszczelim. Pierwszy jest recepturą myjącą, a drugi — innym rodzajem produktu stałego lub półstałego. Wspólne pochodzenie z ula nie sprawia, że ich składniki można stosować zamiennie. To konkretny surowiec, a nie sam wizerunek pszczoły, pokazuje, co jest ciekawego w każdym z nich.

14
Przekrojony plaster miodu odsłania cienkie woskowe ścianki komórek i pozostałości zasklepu, oddzielnie od lepkiej, złotej próbki miodu w płytkim naczyniu.
Plaster miodu · woskowa strukturaMel · miód
Plaster i przygotowany miódWosk tworzy plaster; miód to bogaty w cukry surowiec przechowywany w jego wnętrzu. Pokazanie ich oddzielnie pomaga zrozumieć, dlaczego jeden ul może dostarczać różnych składników kosmetycznych.
Złota, lepka próbka miodu i oddzielny, przygotowany płyn Honeyquat o jasnosłomkowej barwie zajmują osobne okna prezentujące surowce, z edytowalnymi nazwami poniżej.
Mel · miódHydroxypropyltrimonium Honey · Honeyquat
Miód a HoneyquatMiód wskazuje na związek z surowcem wyjściowym, natomiast nazwa Hydroxypropyltrimonium Honey odnotowuje dalsze przetworzenie. Pełna nazwa pochodnej pozwala zachować to rozróżnienie.

Od zapasu miodu do produktu myjącego w kostce

Miód jest wymieniany w składzie szamponów w kostce, w tym kostek opisanych w źródłach tego atlasu. Jego obecność wprowadza składnik pochodzący od pszczół do receptury obok surowców, które myją, pielęgnują i tworzą konsystencję kostki. W efekcie może powstać wygodny produkt w stałej postaci, który nie przypomina pierwotnej, syropowatej postaci miodu.

Jeśli wybierasz kosmetyki wegańskie, warto rozpoznawać nazwę Mel, ponieważ miód jest składnikiem pochodzenia zwierzęcego. Jeśli lubisz miód jako surowiec, znajomość tej nazwy otwiera inną ścieżkę: źródła kwiatowe, zagęszczanie, kryształy i przygotowanie do zastosowania w kosmetyku. W obu przypadkach zrozumienie nazwy pozwala dokonać bardziej świadomego i precyzyjnego wyboru niż kierowanie się wyłącznie ciepłym, złocistym kolorem opakowania.

46
Miód, oddzielnie ułożony drobny biały proszek myjący oraz model struktury ze złożonego papieru są pokazane poza jednorodnym, koncepcyjnym przekrojem szamponu w kostce.
Mel · rola substancji wiążącej wodęSkładniki budujące strukturęSproszkowany surowiec myjący
Lepki składnik w produkcie o zwartej konsystencjiZwarta kostka myjąca może łączyć lepką substancję wiążącą wodę ze sproszkowanymi składnikami myjącymi i surowcami budującymi jej strukturę. Ostateczna konsystencja wynika z całej mieszanki.
Dwie karty identyfikujące miód i wosk pszczeli leżą obok wybranych pozycji z rzeczywistej listy składników szamponu w kostce oraz neutralnej informacji o pochodzeniu od pszczół.
Mel · miódCera Alba · wosk pszczeliBee Pure · wybrane pozycje z listy składników … Leatherwood Cera Alba (Beeswax) Glyceryl Caprylate … Leatherwood Mel (Honey)Miód i wosk pszczeli to surowce pochodzące od pszczół.
Czytanie składu z myślą o własnych preferencjachRozpoznawanie nazw Mel i Cera Alba ułatwia zauważenie surowców pochodzących od pszczół. Ich odrębne nazwy pomagają sprawdzić, czy lista składników odpowiada twoim preferencjom.

Pytania, które mogą się pojawić

Czy Mel na etykiecie kosmetyku oznacza miód?

Tak. Mel to nazwa składnika używana dla miodu. Warto ją poznać, ponieważ to krótkie słowo łatwo przeoczyć wśród dłuższych nazw roślin. Oznacza sam miód, natomiast Mel Extract lub Honey Extract wskazuje na preparat w postaci ekstraktu. To rozróżnienie pomaga rozpoznać, o jakim składniku pochodzącym z ula jest mowa.

4

Czy miód i wosk pszczeli to ten sam składnik?

Nie. Pszczoły wytwarzają i przechowują miód jako zapas pokarmu, natomiast wosk tworzy plaster i zamknięcia komórek z przechowywanym miodem. W kosmetykach wnoszą różne właściwości. Miód jest bogaty w cukry i wiąże wilgoć; wosk wiąże się z inną konsystencją i strukturą. Zdjęcie plastra miodu może przedstawiać oba te surowce, dlatego zapisana nazwa składnika jest szczególnie przydatna.

14

Czy ziarnistość szamponu w kostce można wyjaśnić obecnością miodu na liście składników?

Krystalizacja miodu w słoiku jest ciekawym faktem dotyczącym jego właściwości, ale gotowa kostka to inna mieszanina. Ziarnistą konsystencję takiego produktu trzeba rozpatrywać w kontekście całej receptury, procesu produkcji i przechowywania. Miód pokazuje, że struktura fizyczna zmienia odczucia; nie pozwala jednak wyjaśnić właściwości konkretnej kostki na podstawie nazwy jednego składnika.

36

Jedna przydatna myśl

Miód staje się ciekawszy, gdy przestajemy widzieć w nim wyłącznie słodycz. Prześledź przemianę nektaru w zagęszczony zapas, a następnie zwróć uwagę na barwę, płynność i strukturę kryształów. Jego kosmetyczna nazwa, Mel, prowadzi do tej części receptury, która odpowiada za wiązanie i zatrzymywanie wilgoci. Znajomy słoik staje się przystępnym wprowadzeniem do tego, jak przygotowanie i struktura fizyczna kształtują właściwości surowca.

Źródła

Źródła i dalsza lektura
  1. Honey – popular foodFAO, Beekeeping and sustainable livelihoods
  2. Codex standard for honey – archived text in Value-added products from beekeepingFAO/WHO Codex Alimentarius
  3. Why did my honey crystallise?European Commission CORDIS; project expert Iratxe Perales
  4. MEL – IngredientCOSMILE Europe
  5. Value-added products from beekeeping – Chapter2: HoneyFAO
  6. Bee Pure pH balanced shampoo barBeauty and the Bees